Татарстан Республикасы бюджеты проектына Татарстан Хисап палатасы ясаган экспертиза нәтиҗәләрен парламентарийларга Татарстан Хисап палатасы Рәисе урынбасары Альберт Вәлиев тәкъдим итте.
Докладчы белдергәнчә, закон проекты бюджет законнары нигезләмәләренә туры килә, бюджет структурасына һәм аның эчтәлегенә карата таләпләргә җавап бирә. Фаразлана торган чаралар килү күләме планлаштырылган чыгымнарның үтәлешен тәэмин итә. Документта дәүләт бурычы күләме һәм аңа хезмәт күрсәтү чыгымнары күләме, дефицит күләме, шартлыча раслана торган чыгымнар буенча чикләүләр сакланган.
Хисап палатасы билгеләп үткәнчә, гражданнарга социаль ярдәм күрсәтүгә чыгымнарның гомуми күләме 6%ка артачак һәм 82 миллиард 11 миллион сум тәшкил итәчәк. Муниципаль берәмлекләргә республика бюджетыннан трансфертлар структурасы сакланган, 42 юнәлеш буенча чыгымнар планлаштырылган. Әлеге максатларга бюджет ассигнованиеләренең гомуми күләме 10%ка арта.
– Җирле әһәмияткә ия мәсьәләләрне хәл итү буенча муниципаль дәрәҗәдә вәкаләтләрне тулысынча, тиешенчә гамәлгә ашыру һәм, димәк, чыгым йөкләмәләрен тормышка ашыру республиканың финанс ярдәменә дә, шулай ук бюджетларны үтәгәндә, милек объектлары белән идарә иткәндә һәм эш иткәндә финанс дисциплинасы дәрәҗәсен күтәрүгә, үз керем потенциалын арттыру буенча тырышлыкка бәйле. Тикшерү чаралары нәтиҗәләре әлеге юнәлештә җитди потенциал барлыгын күрсәтә, бу хакта Хисап палатасы күчмә тикшерү чаралары нәтиҗәләре буенча муниципаль берәмлекләр башлыкларына тиешле чаралар күрү өчен мәгълүмат җиткерә, – дип ассызыклады Альберт Вәлиев.
Бюджет процессын муниципаль дәрәҗәдә гамәлгә ашыруның законлылыгы, шулай ук анда катнашучыларның финанс дисциплинасы республиканың берләштерелгән бюджетын сыйфатлы үтәүнең мөһим өлеше булып тора.

2027 елга һәм 2028 һәм 2029 еллар планлы чорына Татарстан Республикасы бюджеты турындагы закон проектына экспертиза нәтиҗәләре буенча Хисап палатасы Бәяләмәсен тәкъдим итәм.
Закон проекты бюджет законнары нигезләмәләренә туры килә, анда дәүләт бурычы күләме һәм аңа хезмәт күрсәтү чыгымнары, дефицит күләме, шартлыча раслана торган чыгымнар буенча чикләүләр сакланган.
Кайбер тышкы һәм эчке факторлар аерым керем чыганакларының беренче укылышка тәкъдим ителгән күләмнәренә йогынты ясады.
2027 елга салым керемнәре буенча кертемнәр республиканың социаль-икътисадый үсеш фаразы күрсәткечләрен, бюджет проектын эшләү чорында ставкалар күләме өлешендә, бюджет системасы дәрәҗәләре буенча керем чыганакларын бүлү өлешендә актуаль булган салым һәм бюджет законнары нигезләмәләрен исәпкә алып формалаштырылды.
2027 елда агымдагы ел бюджетының беренчел расланган чагыштырма күрсәткечләре белән чагыштырганда республика бюджетының салым керемнәрен тулаем алганда 8,2 %ка, шул исәптән төп салымнар буенча керемнәрне арттыру: НДФЛ буенча - 7 %ка, табышка салым буенча - 4,1 %ка арттыру планлаштырыла.
Федераль дәрәҗәдә планлаштырыла торган үзгәрешләр, аерым алганда, Россия Федерациясе субъектлары бюджетларына күчерелә торган акцизлар буенча, шулай ук НДФЛ буенча ставкаларны бүлү һәм арттыру механизмнары республика бюджетына тиешле чаралар килү күләменә йогынты ясаячак, бу керем өлеше күрсәткечләрен төгәлләштерүгә китерәчәк.
2027 елга республика бюджеты федераль бюджет кертелгәнче формалаштырылды, бу исә Закон проектында фаразлана торган бюджетара трансфертлар күләменә йогынты ясады.
Хәзерге вакытта киләсе чорга федераль бюджет проектында Россия Федерациясе субъектлары өчен каралган ассигнованиеләр бүленеше юк, шуңа бәйле рәвештә Хисап палатасы бәяләмәсендә социаль өлкә юнәлешләренең, сәнәгать үсеше, инфраструктур проектларның шактый санын финанслау динамикасына анализ тәкъдим ителми.
Бүген карала торган проектта гомуми күләме 6,3 млрд сумлык 29 юнәлеш буенча финанслауда катнашу чыгымнарына республика бюджеты чаралары каралган.
Тулаем алганда, республика тарафыннан федераль бюджеттан чаралар җәлеп итү өчен шартларны үтәүгә нигез салынган. 2027 елга республика бюджетыннан финанслау күрсәткече, юнәлешләренә карап, 51 һәм 33 процент дәрәҗәсендә билгеләнгән, шул ук вакытта 2026 елда ул 46 һәм 27 процент тәшкил иткән, бу Россия Федерациясенең катнашу өлеше кимүне күрсәтә.
При этом фактические выплаты в 2027 году должны будут производиться с применением уже повышенной величины. Принимая во внимание заявительный характер выплат и ежегодно складывающийся уровень исполнения расходов - менее 100 процентов, данное обстоятельство не повлечет возникновения дополнительной кредиторской задолженности бюджета.


Билгеләп үтелгәнчә, керемнәр күрсәткече тәгаенләнәчәк, бу бүгенге көндә бюджетның чыгым өлешен формалаштыруның үзенчәлекләрен дә билгели, әлегә ул тулы күләмдә республиканың үз акчалары исәбеннән формалаштырылган.
Гражданнарга социаль ярдәм күрсәтү чыгымнарының гомуми күләме 6%ка арта һәм 82 миллиард 11 миллион сум тәшкил итәчәк. Кайбер йөкләмәләр буенча чыгымнар күләме бюджет проектын формалаштырганда гамәлдә булган бер кешегә исәпләнгән яшәү минимумы күрсәткече нигезендә исәпләнгән.
Шул ук вакытта 2027 елда чынбарлыктагы түләүләр инде югары күләм кулланып башкарылырга тиеш булачак. Түләүләрнең мөрәҗәгать итү характерында һәм чыгымнарны үтәүнең ел саен төзелә торган дәрәҗәсе - 100 проценттан кимрәк булуын исәпкә алып, әлеге хәл бюджетның өстәмә кредит бурычы барлыкка килүгә китермәячәк.
Муниципаль берәмлекләргә республика бюджетыннан трансфертлар структурасы сакланган, 42 юнәлеш буенча чыгымнар планлаштырылган. Әлеге максатларга бюджет ассигнованиеләренең гомуми күләме 10%ка арта.
Закон проектында әлеге этапта җирле бюджетлар өчен каралган чараларның 98%ы бүленгән, бу, һичшиксез, җирле бюджетларны үз вакытында планлаштыру өчен шартлар тәэмин итә.
Җирле әһәмияттәге мәсьәләләрне хәл итү буенча муниципаль дәрәҗәдәге вәкаләтләрне тулысынча, тиешенчә гамәлгә ашыру һәм, димәк, чыгым йөкләмәләрен гамәлгә ашыру республиканың финанс ярдәменә дә, шулай ук бюджетларны үтәгәндә, милек объектлары белән идарә иткәндә һәм эш иткәндә финанс дисциплинасы дәрәҗәсен күтәрүгә, үз керем потенциалын арттыру буенча тырышлыкка бәйле. Тикшерү чаралары нәтиҗәләре әлеге юнәлештә җитди потенциал барлыгын күрсәтә, бу хакта Хисап палатасы күчмә контроль чаралар нәтиҗәләре буенча муниципаль берәмлекләр башлыкларына кирәкле чаралар күрү өчен мәгълүмат юллый.
Бюджет процессын муниципаль дәрәҗәдә гамәлгә ашыру законлылыгы, шулай ук анда катнашучыларның финанс дисциплинасы республиканың берләштерелгән бюджетын сыйфатлы үтәүнең мөһим өлеше булып тора.
Программа өлеше – 508 миллиард 593 миллион сум, ул чыгымнарның 90 %ын тәшкил итә һәм республиканың 32 дәүләт программасы чараларын үтәүгә ассигнованиеләрне үз эченә ала.
Закон проекты күрсәткечләреннән чыгып, 27 программаны тәгаенләштерү кирәк булачак. Бу эш җаваплы башкаручылар тарафыннан 1 февральгә кадәр башкарылырга тиеш. Хисап палатасы дәүләт программаларын актуальләштерүнең үз вакытында башкарылуын мониторинглауны дәвам итәчәк.
2027 елга бюджет проектында финанслау күләме 16 миллиард 562 миллион сум булган 5 илкүләм проекты максатларына ирешүгә акчалар каралган. Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк: федераль бюджет проектында 20 илкүләм проектын гамәлгә ашыруга ассигнованиеләр каралган – федераль дәрәҗәдә акчалар бүленгән саен республика бюджетында проектлар саны һәм ассигнованиеләр күләме артачак.
Монда ел саен Россия Федерациясе финанс ресурсларын мобилизацияләү буенча гадәти булмаган алымнар таба торган, чит ил партнерлары белән актив эш алып баручы Республикабыз Рәисе Рөстәм Нургали улы Миңнехановның роле бәяләп бетергесез.
Илкүләм проектларының максатларына ирешүнең стратегик әһәмияте даими мониторинг механизмын булдыруны һәм аларны гамәлгә ашыруга бүлеп бирелә торган акчаларның экономияле булуын һәм нәтиҗәлелеген тикшереп торуны таләп итә.

Татарстан Республикасында Дәүләт финанс контроле мәсьәләләре буенча ведомствоара координацияләү советы эшчәнлеге кысаларында, Коррупциягә каршы көрәш буенча эшне координацияләү комиссиясе тәкъдимен үтәү йөзеннән, Хисап палатасы тарафыннан илкүләм проектларны гамәлгә ашыруга җибәрелә торган чаралар буенча ачыклана торган хокук бозуларны һәм җитешсезлекләрне бюджет классификациясе һәм системалаштыру кодлары нигезендә аерым исәпкә алу эше башлап җибәрелде.
Формалаштырыла торган мәгълүматлар адресатларның киң даирәсенә, шул исәптән республика Прокуроры рәислегендәге илкүләм проектларны гамәлгә ашырганда хокук бозуларга каршы көрәш буенча эшче төркемгә тәкъдим ителә.

Беренче укылышта карауга тәкъдим ителгән закон проекты бюджет структурасына һәм аның эчтәлегенә карата таләпләргә җавап бирә. Фаразлана торган чаралар килү күләме планлаштырылган чыгымнарның үтәлешен тәэмин итә.
Салым законнарындагы үзгәрешләргә, республика өчен каралган федераль чараларның чагылыш табуына бәйле рәвештә икенче укылышта керемнәрне тәгаенләштерү чыгым өлешен арттыруга һәм, димәк, бюджетның төп параметрларын төгәлләштерүгә китерәчәк.