Татарстан Республикасы бюджетының 2025 елда үтәлеше турында хисапка үткәрелгән тышкы тикшерү нәтиҗәләрен депутатларга Татарстан Республикасы Хисап палатасы Рәисе урынбасары Альберт Вәлиев тәкъдим итте.

Татарстан Республикасы Бюджет кодексының 97.4 статьясы нигезендә Хисап палатасы Татарстан Республикасы бюджетының 2025 елгы үтәлеше турындагы хисапның тышкы тикшерү нәтиҗәләрен тәкъдим итә.
Дәүләт Советына бюджет турындагы Законның үтәлеше, күрсәткечләр динамикасы, килеп туган тайпылышларны анализлау нәтиҗәләре турында тулы мәгълүмат тупланган тиешле Бәяләмә җибәрелде.
Бюджет кодексы тарафыннан составка, Хисапның эчтәлегенә һәм аны бирү срокларына билгеләнгән таләпләр үтәлде.
2025 елның финанс нәтиҗәләрен формалаштырганда бюджет классификациясе нигезләмәләренең үтәлешен тикшерү белән Хөкүмәт тәкъдим иткән Хисапта чагылдырылган күрсәткечләрнең дөреслеге һәм тулылыгы раслана.
Раслауга кертелгән 2025 елгы Татарстан Республикасы бюджеты үтәлеше күрсәткечләре еллык бюджет хисабы күрсәткечләренә туры килә.
Хисап елы бюджетын үтәгәндә бюджет законнарында билгеләнгән барлык чикләүләр, шул исәптән дәүләт бурычы һәм аңа хезмәт күрсәтү чыгымнары күләме буенча да, үтәлде.
Тышкы тикшерү барышында бюджет чараларының барлык баш администраторларының еллык хисапларына (42) анализ ясалды, шул исәптән Татарстан Республикасы Мәдәни мирас объектларын саклау комитетыаа, Татарстан Республикасы Дәүләт торак инспекциясенә, «Казан Кремле» Дәүләт тарихи-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгында күчмә форматта. Финанс министрлыгы хисаплары буенча күрсәткечләрнең, шул исәптән республиканың бурыч йөкләмәләре һәм аларга хезмәт күрсәтү чыгымнары, калган акчалар белән идарә итү керемнәре буенча дөреслеге һәм тулылыгы расланды. Кайбер төп кулланучылар буенча билгеләнгән хокук бозулар һәм җитешсезлекләр бүген раслана торган республика бюджеты үтәлеше күрсәткечләренә йогынты ясамады.
2025 елның бюджеты, Татарстан Республикасының чыгым йөкләмәләрен һәм субвенцияләр хисабына гамәлгә ашырыла торган Россия Федерациясенең тапшырылган вәкаләтләрен үтәүгә җибәрелә торган чараларны аерым чагылдыру буенча таләпләрне үтәп, кассаның һәм чыгымнарның ведомствога карап булуы бердәмлеге нигезендә башкарылган.
Бюджетның үтәлеше турындагы хисапта чагылдырылган керемнәр буенча күрсәткечләр – 605 136,6 млн. сум, чыгымнар буенча – 605 387,9 млн. сум, дефицит күләме – 251,4 млн. сум. Бу бюджет процессында катнашучыларның еллык хисабы күрсәткечләренә туры килә. 2025 елда федераль бюджеттан 95 миллиард 776 миллион сум акча кергән. Бу узган елгы күрсәткечтән 9,7 процентка югарырак.
Ел дәвамында бюджет турындагы законга өч тапкыр үзгәрешләр кертелде, тулаем алганда керемнәр 125 миллиард 719 миллион сумга, чыгымнар – 129 миллиард 519 миллион сумга арттырылды.
Керем өлешендә 77 миллиард 22 миллион сумлык салым һәм салым булмаган керемнәр, федераль бюджеттан максатчан чаралар – 27 миллиард 910 миллион сумлык (27 909,9 миллион сум), Территорияләрне үстерү фондыннан якынча 96 миллион сум (95,9 миллион сум) өстәмә керемнәр беркетелгән.
2025 елга бюджет турындагы закон белән расланган керемнәр буенча фаразланган фаразлар билгеләнеше 101,2% ка үтәлгән. Салым керемнәре буенча күрсәткечләр 102,5%ка үтәлгән, салым булмаган керемнәр буенча – 103,4%ка, федераль бюджеттан кире кайтарылмый торган кертемнәр буенча – 99,9%ка.
2024 ел белән чагыштырганда бюджетның салым керемнәре 12 миллиард 246 миллион сумга (12 245,8 млн.) арткан.
Чыгымнар буенча мәгълүматлар шулай ук расланган. Аларның күләме 605 миллиард 388 миллион сум (605 387,98 млн) тәшкил иткән, 2024 ел белән чагыштырганда чыгымнар 27 миллиард 107 миллион сумга арткан.
Чыгымнар буенча закон тарафыннан расланган күрсәткеч 98,4%ка үтәлгән.
6 миллиард 800 миллион сумлык калган акчаны капиталь кертемнәргә һәм товарлар, эшләр һәм хезмәтләр сатып алуга каралган чаралар буенча җыйганнар, моның сәбәпләре арасында кайбер объектлар буенча төзелеш тәмамлану сроклары күчерелүен, башкарылган эшләрне кабул итү процедураларын инде 2026 елда төгәлләүне, шулай ук дәүләт заказын урнаштырганда конкурс процедуралары нәтиҗәләре буенча экономияне билгеләп үтәргә мөмкин. Халыкка социаль һәм башка түләүләргә дәүләт ярдәме чараларын күрсәтүнең заявка характерында булуы 1 миллиард 640 миллион сумга ихтыяҗ булуын күрсәтте.
2024 ел белән чагыштырганда үзләштерелмәгән бюджет чаралары күләме 14,7% ка (1 678,1 млн. сумга) кимеде һәм 9 миллиард 759 миллион сум тәшкил итте (Төп күләм Транспорт һәм юл хуҗалыгы министрлыгына– 5,3 млрд. сум һәм Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгына туры килә – 1,4 млрд. сум).
Билгеләнгән тәртип нигезендә ел нәтиҗәләре буенча файдаланылмаган акчалар алучылар тарафыннан бюджетның бердәм счетына күчерелә һәм киләсе елда, ихтыяҗларны раслаганда, шул ук максатларга бирелергә мөмкин.
Социаль тәэмин итүгә һәм халыкка түләүләргә чыгымнар 57 миллиард 718 миллион сум күләмендә (57 717,8 миллион сум) башкарылган.
Ачык норматив йөкләмәләрне финанс белән тәэмин итүгә бюджет ассигнованиеләрен үтәү дәрәҗәсе 90,9% яки 4 миллиард 880 миллион сум (4 879,6 млн. сум) тәшкил итте, бу түләүләрне сорап мөрәҗәгать итүчеләрнең чынбарлыктагы саны белән аңлатыла.
Хисап чорында программа чыгымнарының гомуми күрсәткече 99%ка үтәлгән һәм 586 миллиард 198 миллион сум тәшкил иткән (586 197,6 млн. сум), бюджет турындагы Законга кертелгән барлык (33) программалар финансланган.
Хисап палатасы тарафыннан дәүләт программаларын актуальләштерүдә катнашу һәм үсешнең илкүләм максатларына ирешү чараларын билгели торган системалы эш алып барыла
Хисап палатасы нәтиҗәләрен турыдан-туры Хөкүмәткә җибәрү процедурасы аның программалар проектларын төзәтү өчен нигезләрнең булуы турында тулы мәгълүмат бирүенә юнәлдерелгән.
Дәүләт программаларына кертелгән үзгәрешләрнең 34 проектына экспертиза нәтиҗәләре стратегик планлаштыру документларының килештерелүен саклау, төп күрсәткечләрне һәм максатчан күрсәткечләргә ирешү вакытларын төгәлләштерү предметына 12 проектны эшләп бетерү зарурлыгын билгеләде. Барлык кертелгән тәкъдимнәр эзлекле рәвештә гамәлгә ашырыла.
Илкүләм проектлар максатларына ирешүгә каралган бюджет ассигнованиеләре 99,9 %ка (46 452,3 млн. сум) башкарылган, Татарстан Республикасы буенча билгеләнгән 95 күрсәткечтән 93 се буенча күрсәткечләргә ирешелгән. «Гаилә» илкүләм проектының 2 күрсәткече буенча планлаштырылганнардан түбәнрәк.
Муниципаль берәмлекләр бюджетларына бирелгән трансфертлар күләме 92 миллиард 235 миллион сум (92 234,8 миллион сум) тәшкил итте, 2024 ел дәрәҗәсенә караганда 7,3 %ка үсте. Республика бюджетыннан бирелгән субвенцияләрнең, субсидияләрнең һәм башка трансфертларның муниципаль дәрәҗәдә тотылуын тикшереп тору Хисап палатасы тарафыннан системалы нигездә гамәлгә ашырыла һәм районнарда тикшерүләрнең төп максаты булып тора. Әлеге чараларны үзләштергәндә финанс һәм башкару дисциплинасының югары дәрәҗәдә булуын билгеләп үтәргә кирәк.

Хөрмәтле депутатлар!
Бүген карала торган Хисап бюджет законнары таләпләренә һәм Россия Федерациясе Финанс министрлыгы актларына туры килә.
Акчаларны бюджет турындагы законда каралмаган максатларга юнәлтү, чыгымнарны нигезсез кабул итү, финанслау белән тәэмин ителмәгән кредит бурычлары барлыкка килү фактлары ачыкланмады.
Хисап палатасы кергән керемнәрнең, башкарылган чыгымнарның һәм дефицитның расланырга тиешле күләмнәренең дөреслеген раслый.